На хартија, сите пратеници ја имаат истата работа – да ги претставуваат граѓаните. Но кога ќе се погледне како живеат во Шведска и Македонија, разликите изгледаат како да доаѓаат од две различни политички планети.
Шведска: пратеник без „луксузен пакет“:
Во Шведска, пратениците во Риксдаг добиваат околу 81.400 шведски круни месечно (околу 7.000–7.500 евра), бидејќи системот е дизајниран да ги држи политичарите блиску до реалноста на обичниот граѓанин.
Нема приватни привилегии, нема „скриени бонуси“, ниту пак луксузни додатоци. Ако пратеникот живее надвор од Стокхолм, државата му обезбедува сместување (најчесто еднособни станови, едноставно опремени, со цел да се спречи привилегирано живеење на сметка на државата) или надомест за кирија – ништо повеќе од практична логистика.
Дури и патувањата се строго службени: воз, авион или такси – но само ако е оправдано со работа. Идејата е едноставна: функцијата да не стане начин на живот, туку работа со јасни правила.
Македонија: плата плус „мозаик“ од надоместоци:
Во Македонија, пратеникот во Собранието има основна плата од околу 109.000 до 140.000 денари нето, но тоа е само почетокот на приказната.
Реалниот приход често се „сложува“ од повеќе извори: патни трошоци, дневници, службени патувања, па дури и зголемувања по основ на стаж или функција. Во пракса, секој месец може да изгледа различно, зависно од активностите.
За разлика од шведскиот модел, нема унифициран систем за сместување за пратеници од внатрешноста, па секој се снаоѓа индивидуално или преку повремени надоместоци.
Разликата не е само во парите:
На прв поглед, разликата е финансиска. Но суштината е подлабока.
Шведска се обидува да направи нешто необично за политиката: да ја направи здодевно предвидлива. Сè е регулирано, ограничено и транспарентно – без простор за импровизација.
Македонскиот систем, пак, остава повеќе простор за варијации, дополнителни надоместоци и индивидуални ситуации. Тоа создава пофлексибилен, но и помалку еднообразен модел.
Една иста функција, две различни филозофии:
Во Шведска, пратеникот е замислен како „обичен работник во државна служба“. Во Македонија, пратеникот е позиција со повеќе слоеви – основна плата плус низа дополнителни елементи.
И токму тука се гледа разликата: не само во износите, туку во тоа како двете држави ја разбираат политичката моќ – како професија со ограничени привилегии или како улога со поширок спектар на права и надоместоци.
В.К.