Воведување доживотен затвор за најтешките случаи на фемицид, поефикасна заштита на жртвите и подобра координација меѓу институциите се меѓу клучните предлози за зајакнување на борбата против семејното и родово базираното насилство во Северна Македонија. Иницијативите доаѓаат во период кога јавноста бара посилна реакција од државата по повеќе трагични случаи во кои жени ги загубија животите од сегашни или поранешни партнери.
Според предлозите, фемицидот – убиство на жена мотивирано од родова припадност, контрола, омраза или долгогодишно семејно насилство – треба да биде посебно препознаен и построго санкциониран во кривичното законодавство. Во најтешките случаи се предлага можност за изрекување доживотен затвор.
Податоците покажуваат дека насилството врз жените останува сериозен општествен проблем.
Истражувањето на Државниот завод за статистика покажува дека околу 15 проценти од жените на возраст од 18 до 74 години во земјата доживеале психолошко, физичко или сексуално насилство од интимен партнер. Дополнително, 8,4 проценти од жените пријавиле психолошко насилство, кое вклучува навреди, понижување, контрола на движењето и финансиска контрола.
Според податоците обработени од УНДП, во 2023 година биле регистрирани 1.082 кривични дела поврзани со семејно насилство, од кои 635 случаи биле телесни повреди. Евидентирани биле и пет убиства поврзани со семејно насилство. Во 81,6 проценти од случаите жртвите биле жени, додека 92,5 проценти од сторителите биле мажи.
Претходно, Министерството за внатрешни работи регистрирало 1.117 кривични дела поврзани со семејно насилство во 2022 година, што претставувало раст од шест проценти во споредба со 2021 година. Истата година биле регистрирани седум убиства и два обида за убиство поврзани со семејно насилство.
Експертите предупредуваат дека официјалните бројки не ја прикажуваат целосната слика, бидејќи значителен број жртви никогаш не го пријавуваат насилството поради страв, економска зависност или недоверба во институциите.
Граѓанските организации со години укажуваат дека најголемиот проблем не е само висината на казните, туку ненавременото постапување по пријавите. Во повеќе случаи на фемицид, жртвите претходно пријавувале закани, демнење или физичко насилство, но заштитните механизми не успеале да спречат трагичен исход.
Во текот на 2024 година, специјализираните сервиси за поддршка во Скопје обезбедиле 1.312 услуги за 265 жени жртви на насилство и 53 деца, што укажува на големата потреба од психолошка, правна и социјална помош.
Предлозите што се разгледуваат вклучуваат:
-доживотен затвор за најтешките случаи на фемицид;
-задолжителна проценка на ризик при секоја пријава за семејно насилство;
-побрзо издавање итни заштитни мерки;
-електронски надзор на насилниците во високоризични случаи;
-подобра координација меѓу полицијата, обвинителството и центрите за социјална работа;
-зголемување на бројот на безбедни куќи и кризни центри;
-бесплатна правна и психолошка поддршка за жртвите.
Проблемот со фемицидот не е ограничен само на Македонија. Според најновите податоци на Обединетите нации, во светот во текот на 2024 година околу 50.000 жени и девојчиња биле убиени од интимен партнер или член на семејството, што значи дека во просек една жена е убиена на секои 10 минути од лице што го познава.
Експертите затоа нагласуваат дека успешната борба против фемицидот бара повеќе од строги казни – потребни се превенција, едукација, навремена институционална реакција и долгорочна поддршка за жртвите.
„Секој фемицид има своја историја на предупредувачки знаци. Прашањето е дали системот ќе ги препознае навреме“, предупредуваат активистите кои работат со жртви на родово базирано насилство.
Деск
